Skip to content

ก่อนจะเป็น “ไก่ชนเทวดา” ใน “นางสิบสอง 2562”

ไก่ชน พาลเทพ 1

ตัวละคร “ไก่ชนเทวดา (พาลเทพ)” ที่ถูกสาปโดยพระอินทร์ ใน “นางสิบสอง 2562” นั้นถือเป็นนวัตกรรมโดดเด่นข้อหนึ่งใน ละครจักรๆ วงศ์ๆ “นางสิบสองฉบับล่าสุด”

อย่างไรก็ดี “ไก่ชน” กับนิทาน “นางสิบสอง” และ/หรือ “พระรถเมรี” นั้นมีความข้องเกี่ยวกันมาเนิ่นนานแล้ว

จึงอยากเชิญชวนทุกท่านไปพินิจพิจารณาความเป็นมาของ “ไก่ชน” ในดินแดนอุษาคเนย์ และบทบาททางวัฒนธรรมของสัตว์ชนิดนี้

ก่อนจะมีพัฒนาการกลายเป็น “ไก่เทวดา” ในปี 2562

หนังสือนาง 12

เนื้อหาทั้งหมดสรุปความจากบทความ “อนุภาคการชนไก่ในนิทานเรื่องพระรถเมรี: ร่องรอยสู่ความเป็น ‘เมือง’ ในสุวรรณภูมิ” โดย สุกัญญา สุจฉายา ในหนังสือ “นางสิบสอง-พระรถเมรีศึกษา”

หนึ่ง จากหลักฐานทางชีววิทยา “ไก่บ้าน” นั้นมีวิวัฒนาการมาจาก “ไก่ป่าขนแดง” ซึ่งถือกำเนิดในป่าดงดิบแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (โดยเฉพาะไทย ลาว เวียดนาม) เมื่อ 8,000 ปีก่อน

สอง สำหรับผู้คนในดินแดนแถบนี้ ไก่จึงเป็น “สัตว์เชิงวัฒนธรรม” ที่ดำรงอยู่ในตำนาน ความเชื่อ พิธีกรรม ศิลปะแขนงต่างๆ

ไก่ชน พาลเทพ 3

ไก่ตัวแรกในเรื่องเล่าของกลุ่มชาติพันธุ์อาข่า ลาหู่ ไทใหญ่ ไทอาหม เป็นไก่ตัวผู้สีแดงทรงพลัง เป็นไก่จากสวรรค์ ที่เทพเจ้ามอบให้แก่มนุษย์ (จะนับเป็นบรรพบุรุษของ “ไก่ชนเทวดา” ใน “นางสิบสอง 2562” ก็ได้)

สาม นอกจากตำนาน “ไก่ป่า” จากสวรรค์ ที่กลายสภาพมาเป็น “ไก่บ้าน” ของมนุษย์ ยังพบเรื่องราวเกี่ยวกับ “ไก่ชน” ในข้อมูลชุดนิยายประจำถิ่น (legend) และข้อมูลประเภทพิธีกรรมเข้าทรงผีบรรพบุรุษ (ritual)

เรื่องราวเหล่านี้ปรากฏในกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีอารยธรรม มีความเจริญระดับเมือง เนื่องจาก “ไก่ชน” เป็นภูมิปัญญาของมนุษย์ที่ต้องใช้ความรู้ ทักษะ ในการแสวงหา-คัดสรรสายพันธุ์-ฝึกฝนไก่ จนเกิดเป็นไก่บ้านสายพันธุ์ที่แข็งแกร่งขึ้น

ไก่ชน พาลเทพ 2

จากการเป็นกิจกรรมเพื่อความสนุกสนาน ก็เปลี่ยนแปลงเป็นการแข่งขันเพื่อเอาชนะ และเป็นการพนันเอาเดิมพันในท้ายที่สุด

ความซับซ้อน-พัฒนาการตรงจุดดังกล่าว ถูกบันทึกบอกเล่าผ่านวรรณคดีสำคัญๆ เช่น “พระรถเมรี” และ “อิเหนา”

สี่ โดยปกติ นิทานชาดกมักไม่มีเรื่องไก่ชน เพราะเป็นการพนันอันเป็นพฤติกรรมต้องห้ามสำหรับชาวพุทธ แต่ในปัญญาสชาดกฉบับหอสมุดแห่งชาติของไทยนั้นปรากฏเรื่อง “รถเสนชาดก” ซึ่งตัวละครเอกมีความสามารถในการชนไก่และเล่นสกา เพราะมีพระอินทร์เป็นครูผู้สอนอุบายการพนัน

ไก่ชน รถเสน

อย่างไรก็ตาม จากการค้นคว้าโดยนิยะดา เหล่าสุนทร ชาดกเรื่องนี้ปรากฏในฉบับสยามเท่านั้น แต่ไม่พบในปัญญาสชาดกฉบับอื่นๆ เช่น พม่า เขมร เชียงตุง ล้านนา ลาว

ยกตัวอย่างเช่น “รถเสนชาดก” สำนวนรัฐชาน นั้นไม่มีเรื่องการชนไก่ แต่ตัวละครจะแข่งเล่นลูกข่างและพนันเล่นสะบ้าแทน เพราะกิจกรรมดังกล่าวเป็นการแข่งขันยอดนิยมของกลุ่มคนภูเขาหรือกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง ส่วนการชนไก่เป็นกีฬาของสังคมชาวนาบนพื้นราบ

ห้า สมาคมอนุรักษ์และพัฒนาไก่พื้นเมืองไทยได้จัดจำแนกสายพันธุ์ไก่ชนไทยออกเป็น 10 สายพันธุ์ หนึ่งในนั้น คือ พันธุ์เขียวหางดำ/เขียวพาลี หรือ เขียวพระยาพิชัยดาบหัก (ตามการเรียกขานในจังหวัดอุตรดิตถ์) หรือ “ไก่พระรถ” (ตามการเรียกขานในภาคตะวันออก เช่น ชลบุรี)

ขอบคุณภาพประกอบจาก ยูทูบสามเศียร

1 Comment »

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: